Turystyka . Kultura . Tradycja . Historia . BESKIDZKIE BIBUŁOWE KWIATY .

Wpis

niedziela, 24 stycznia 2010

ZBÓJNICY CZ.5 -CZYLI : JURA PROĆPAK (KROĆPAK).

Jura Proćpak (Kroćpak) - ostatni harnaś beskidzki jest bohaterem wielu opowieści i pieśni ludowych . Większość z nich chociaż wesołych ma zakończenie tragiczne . Jak to w baśniach i legendach bywa : za dobre czyny spotyka nagroda , a za złe - kara . Za to , że czasem dzielił się z biednymi - pamięć o nim przetrwała . Za rozboje , kradzieże i lekceważenie praw boskich i ludzkich (on i jego kamraci) zawisł na szubienicy powieszony "za poślednie ziebro" (za ostatnie żebro) ten , o którym śpiewano " Nie ma nad Kroćpaka tęższego chłopaka ". Zdradziła go "frajerka " jak mówią słowa piosenki . Wydała go w ręce sprawiedliwości bardzo okrutnej , bo karającej śmiercią  w 1796 r. Według legendy ostatnie jego słowa wypowiedziane pod szubienicą , na której go powieszono zgodnie z wyrokiem sądu austriackiego miały brzmieć tak : " Zawsze wysoko mierzyłek , niech hań wysoko skońcym , Hej !"

Młody Jura kłusował w lasach dworskich , w których było wówczas dużo zwierzyny , tak , że żywiły one i mieszkańców dworu i ludność zamieszkującą wsie beskidzkie . Ale kiedyś zastrzelił przez pomyłkę dworską jałowkę myśląc , że to sarna . Dostał się do więzienia , gdzie byli też więżniowie  dawno temu parajacy się zbójowaniem . Po ucieczce z więzienia wrócił do Kamesznicy , gdzie dalej kłusował . Dobrał sobie dezerterów z wojska austriackiego rodem z okolicznych wsi : Milówki , Szarego , Ciśca , Rajczy , Radziechów i z Koniakowa . Wśród innych zbójowali z nim Maciej Hajdys z Wisły i Jasiek Kulig od Starego Sącza . W ostatnim roku dołączyło do nich  kilku Słowaków . Początkowo zbierali się koło "Upadku"(tak nazywano kapliczkę leżącą w miejscu , gdzie z wszystkich okolicznych miejscowości było najbliżej ). Było to też miejsce spotkań zimą . A na górze w pobliżu tego miejsca już na terenie wsi Szare postawiono im na końcu szubienice . Kapliczka została przeniesiona bliżej Milówki , bo w tym miejscu  stoi obecnie estakada na drodze S-69.

Nie tylko kupcy podróżujacy z towarem ale i bogaci żywieccy mieszczanie , karczmarze , gazdowie i księża  drżeli na myśl o bandzie Kroćpaka rosnacej w ilość zbójników i w siłę , ktorej ..."się nie leni , kie sie im kce pieczeni "..." Jak toporkiem stuknie ,ze strzelby wypoli -uciekoj ktu moze , bo zginies nieboze "...

Oto jak Ludwik de Laveaux (właściciel Rycerki) napisał o Proćpaku w swoich "Góralach beskidowych "(1851). Kroćpak zakochał sie w jednej z córek miejscowej dziedziczki..."Pewnego wieczora...gdy towarzystwo bawiło się tańcami...wchodzi wysoki , barczysty mężczyzna...słowackim obyczajem rzekł...Pochwalen Jezusz Krystusz...Ucałował najniższy brzeg szaty pani ...A niech daju pohajdukować z jeich oświecenu dewku...Ja ne chlop...Ja Uherski zeman"...Za pozwoleniem starszej pani zbójnicy wytańczyli się na balu , wypili na zdrowie pań i panien  i ze śmiechem wyszli . A towarzystwo odetchnęło z ulgą , że tylko na tym się skończyło .

Napad na plebanię w Zawoi to jeden z głośnych wyczynów bandy Kroćpaka ..."Kciało sie im tajcować a nie było kany(gdzie). To sie im nalazły w Zawoi łorgany . Chycili tam babe , włozyli do becki . A ku nij farorza (proboszcza) - Becą jak łowiecki ". Banda napadała na tych , u których można było coś ukraść lub dobrze się zabawić albo jedno i drugie : ..."Tańcujze se tańcuj kacmorecko tłusto - a twoja izbecka i komórka pusto"...

Zbójowanie harnasia Proćpaka trwało tylko 4 lata . Jego ulubiona piosenka to podobno ta: "Gory , moje gory jo wos zrównać kaze...po jakiego diabła ciagle po was łaze"...

09:09, 2009sara46

Szczegóły wpisu

Tagi:
Kategoria:
Autor(ka):
2009sara46
Czas publikacji:
niedziela, 24 stycznia 2010 00:14

Polecane wpisy

Trackback